1. Tổng quan

Bệnh động mạch vành là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn cầu. Đặt stent mạch vành là một phương pháp can thiệp tim mạch hiện đại thuộc kỹ thuật can thiệp động mạch vành qua da (Percutaneous Coronary Intervention – PCI), được sử dụng rộng rãi trong điều trị bệnh động mạch vành. Thủ thuật này nhằm tái thông dòng máu tại vị trí mạch vành bị hẹp hoặc tắc do mảng xơ vữa bằng cách đưa một khung kim loại nhỏ (stent) vào lòng mạch để giữ cho mạch luôn mở. Đặt stent giúp cải thiện nhanh chóng triệu chứng thiếu máu cơ tim như đau thắt ngực, đồng thời làm giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và tử vong ở các trường hợp cấp cứu. Tuy nhiên, đây không phải là phương pháp điều trị triệt để bệnh lý xơ vữa động mạch, do đó người bệnh vẫn cần điều trị nội khoa lâu dài, thay đổi lối sống và được theo dõi chặt chẽ để phòng ngừa các biến chứng như huyết khối trong stent hoặc tái hẹp mạch vành.

Tuy nhiên, sau đặt stent, người bệnh vẫn đối mặt với nhiều nguy cơ như huyết khối trong stent, tái hẹp mạch vành, biến chứng chảy máu và không tuân thủ điều trị. Do đó, chăm sóc điều dưỡng đóng vai trò then chốt trong theo dõi, giáo dục và hỗ trợ người bệnh sau can thiệp.

2. Theo dõi và chăm sóc ngay sau can thiệp

2.1. Theo dõi dấu hiệu sinh tồn và biến chứng sớm

Điều dưỡng cần:

Theo dõi mạch, huyết áp, nhịp thở, SpO₂, điện tim liên tục trong 24 giờ đầu

Phát hiện sớm các dấu hiệu:

Đau ngực tái phát (nguy cơ tắc stent)

Rối loạn nhịp tim

Hạ huyết áp, sốc tim

2.2. Chăm sóc vị trí chọc mạch

Quan sát vị trí can thiệp (động mạch quay hoặc đùi):

Chảy máu

Tụ máu

Sưng nề, đau

Hướng dẫn người bệnh:

Giữ bất động chi (nếu đường đùi)

Tránh gập cổ tay (nếu đường quay)

3. Quản lý điều trị thuốc

3.1. Liệu pháp kháng kết tập tiểu cầu kép (DAPT)

Sau đặt stent, người bệnh bắt buộc sử dụng:

Aspirin

Thuốc ức chế P2Y12 (Clopidogrel, Ticagrelor…)

👉 Điều dưỡng cần:

Đảm bảo người bệnh dùng thuốc đúng giờ, đủ liều

Giáo dục người bệnh:

Không tự ý ngưng thuốc

Nhận biết dấu hiệu chảy máu (chảy máu chân răng, xuất huyết tiêu hóa…)

3.2. Các thuốc hỗ trợ khác

Statin (giảm cholesterol)

Thuốc chẹn beta

Ức chế men chuyển (ACEI) hoặc ARB

4. Giáo dục sức khỏe và thay đổi lối sống

Điều dưỡng giữ vai trò quan trọng trong tư vấn thay đổi hành vi:

4.1. Chế độ dinh dưỡng

Giảm muối (<5g/ngày)

Hạn chế chất béo bão hòa

Tăng rau xanh, trái cây

4.2. Hoạt động thể lực

Tập luyện nhẹ nhàng sau xuất viện (đi bộ, yoga)

Tránh gắng sức trong 1–2 tuần đầu

4.3. Kiểm soát yếu tố nguy cơ

Ngưng hút thuốc lá

Kiểm soát huyết áp, đường huyết

Theo dõi lipid máu

5. Theo dõi lâu dài và tái khám

Tái khám định kỳ theo hướng dẫn bác sĩ

Theo dõi các dấu hiệu cảnh báo:

Đau ngực trở lại

Khó thở

Mệt mỏi bất thường

Điều dưỡng cần:

Nhắc lịch tái khám

Theo dõi mức độ tuân thủ điều trị

Hỗ trợ tâm lý người bệnh (giảm lo âu sau can thiệp)

6. Vai trò của điều dưỡng trong nâng cao chất lượng chăm sóc

Điều dưỡng không chỉ thực hiện y lệnh mà còn:

Là người giáo dục sức khỏe chính

Theo dõi liên tục và phát hiện sớm biến chứng

Tăng cường tuân thủ điều trị

Góp phần giảm tái nhập viện và tử vong

Các nghiên cứu cho thấy, can thiệp điều dưỡng toàn diện giúp cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống và kết quả điều trị ở người bệnh sau đặt stent.

7. Kết luận

Chăm sóc người bệnh sau đặt stent mạch vành đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ và điều dưỡng. Trong đó, điều dưỡng đóng vai trò trung tâm trong theo dõi, quản lý thuốc và giáo dục sức khỏe. Việc cập nhật kiến thức và chuẩn hóa quy trình chăm sóc là yếu tố quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và đảm bảo an toàn cho người bệnh.

Tài liệu tham khảo

1. 2017 ESC Guidelines for the management of acute myocardial infarction in patients presenting with ST-segment elevation. European Heart Journal, 39(2), 119–177. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehx393

2. World Health Organization. (2021). Cardiovascular diseases (CVDs). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cardiovascular-diseases-(cvds)

3. AHA/ACCF secondary prevention and risk reduction therapy for patients with coronary and other atherosclerotic vascular disease. Circulation, 124(22), 2458–2473. https://doi.org/10.1161/CIR.0b013e318235eb4d

Giảng viên: Nguyễn Thị Lê