Tăng huyết áp không kiểm soát là yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa hàng đầu gây bệnh tim mạch và tử vong trên toàn cầu. Phần lớn các trường hợp là tăng huyết áp nguyên phát (90–95%), liên quan đến lối sống và yếu tố di truyền; số còn lại là tăng huyết áp thứ phát do bệnh lý nền hoặc thuốc. Theo CDC, chỉ 1/4 người trưởng thành mắc tăng huyết áp kiểm soát được huyết áp. Khoảng 37 triệu người Mỹ có huyết áp ≥140/90 mmHg chưa được kiểm soát. Người có thu nhập thấp có tỷ lệ mắc cao hơn và khả năng kiểm soát thấp hơn, làm gia tăng gánh nặng bệnh tật.

Quản lý tăng huyết áp hiệu quả cần kết hợp giữa thay đổi lối sống và điều trị bằng thuốc. Trước hết, các biện pháp không dùng thuốc đóng vai trò nền tảng, bao gồm giảm lượng muối ăn vào, tăng cường hoạt động thể lực, kiểm soát cân nặng, ngừng hút thuốc, hạn chế rượu bia và áp dụng chế độ ăn lành mạnh như chế độ DASH. Bên cạnh đó, điều trị bằng thuốc thường bao gồm các nhóm như thuốc lợi tiểu, thuốc ức chế men chuyển, thuốc chẹn thụ thể angiotensin và thuốc chẹn kênh canxi. Việc lựa chọn và phối hợp thuốc cần được cá thể hóa cho từng người bệnh, đồng thời phải được theo dõi lâu dài nhằm đạt hiệu quả kiểm soát huyết áp tối ưu và giảm nguy cơ biến chứng tim mạch.

Một thử nghiệm lâm sàng do Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) tài trợ cho thấy một mô hình can thiệp dựa trên nhóm chăm sóc, có thể triển khai rộng rãi, tại các trung tâm y tế cộng đồng đã giúp giảm đáng kể huyết áp tâm thu ở người thu nhập thấp. Mô hình này bao gồm: quản lý huyết áp tích cực, theo dõi và phản hồi huyết áp cho nhân viên y tế, tư vấn thay đổi lối sống và tuân thủ điều trị, cùng với theo dõi huyết áp tại nhà.

Nghiên cứu được thực hiện tại 36 trung tâm y tế ở Louisiana và Mississippi, với hơn 1.270 người tham gia từ 40 tuổi trở lên. Những người này có huyết áp tâm thu ≥140 mmHg (không dùng thuốc) hoặc ≥130 mmHg (đang dùng thuốc). So với chăm sóc thông thường tăng cường (chủ yếu tập trung vào bác sĩ về hướng dẫn điều trị), mô hình chăm sóc theo nhóm giúp giảm huyết áp tâm thu hơn 15 mmHg, so với khoảng 9 mmHg ở nhóm đối chứng. Sự khác biệt này có thể giúp giảm khoảng 10% biến cố tim mạch.

Kết quả sau 18 tháng cho thấy:

• Tỷ lệ đạt huyết áp tâm thu <120 mmHg: 21,8% (can thiệp) vs 15,1% (đối chứng)
• Tỷ lệ đạt <130 mmHg: 47,7% vs 36,4%

Chi phí trung bình của mô hình can thiệp khoảng 760 USD/người, thấp hơn đáng kể so với chi phí điều trị các biến chứng tim mạch.

Phần lớn người tham gia bị tăng huyết áp kéo dài nhưng chưa kiểm soát tốt, cho thấy mô hình này hiệu quả trong điều kiện thực tế. Đồng thời, mô hình giúp giảm gánh nặng cho nhân viên y tế, trong khi việc theo dõi tại nhà và tư vấn sức khỏe hỗ trợ người bệnh tự quản lý và tuân thủ điều trị tốt hơn.

Các nhà nghiên cứu kết luận rằng mô hình chăm sóc theo nhóm này có thể mở rộng sang các cơ sở chăm sóc ban đầu khác, góp phần cải thiện kiểm soát tăng huyết áp ở các nhóm dân số còn nhiều hạn chế về tiếp cận dịch vụ y tế.

Nguồn tham khảo: National Institutes of Health (NIH)

Người dịch: Phạm Thị Ngọc An