Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã công bố các hướng dẫn cập nhật về giảm nguy cơ suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ, cung cấp cho các quốc gia các khuyến nghị dựa trên bằng chứng để giúp ngăn ngừa hoặc trì hoãn sự khởi phát của sa sút trí tuệ trong suốt cuộc đời.

Sa sút trí tuệ là một tình trạng do các bệnh về não gây ra, ảnh hưởng đến trí nhớ, tư duy và khả năng hoạt động. Hơn 57 triệu người sống chung với chứng sa sút trí tuệ trên toàn thế giới và gần 10 triệu người được chẩn đoán mới mỗi năm. Bệnh Alzheimer là dạng sa sút trí tuệ phổ biến nhất và ước tính chiếm 60–70% các trường hợp.

Mặc dù chưa có phương pháp chữa khỏi sa sút trí tuệ, nhưng có tới 45% nguy cơ có thể được quy cho các yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh như thuốc lá, sử dụng rượu, cô lập xã hội, ít vận động, ô nhiễm không khí và các bệnh không lây nhiễm (NCDs), bao gồm huyết áp cao và đái tháo đường. Ngoài sức khỏe, sa sút trí tuệ còn ảnh hưởng đến sự độc lập, và an toàn của một người.

Hướng dẫn mới của WHO phản ánh những bằng chứng và đổi mới mới nhất trong việc giảm nguy cơ sa sút trí tuệ, cung cấp các can thiệp đã được chứng minh có thể giảm nguy cơ sa sút trí tuệ hiệu quả thông qua nhận thức sớm và hành động kịp thời.

Các hướng dẫn cập nhật đáng kể về cơ sở bằng chứng kể từ khi WHO lần đầu tiên đưa ra khuyến nghị về giảm nguy cơ sa sút trí tuệ vào năm 2019. Các khuyến nghị tổng hợp về việc giải quyết các hành vi không lành mạnh, quản lý các tình trạng y tế và giảm tiếp xúc với các yếu tố môi trường có thể góp phần gây suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ.

Hướng dẫn khuyến nghị một số hành vi lành mạnh và can thiệp lối sống để giảm nguy cơ sa sút trí tuệ, bao gồm huấn luyện nhận thức và kích thích nhận thức, tham gia các hoạt động xã hội cho người lớn có nhận thức bình thường hoặc đang gặp suy giảm nhận thức nhẹ.

Khuyến cáo cập nhật cũng bao gồm các can thiệp giảm nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm, bao gồm tăng cường hoạt động thể chất, ngừng sử dụng thuốc lá, giảm tiêu thụ rượu, áp dụng chế độ ăn uống lành mạnh và khuyến nghị mới nhằm giảm tiếp xúc với ô nhiễm không khí.

Quản lý các bệnh tim mạch chuyển hóa như tăng huyết áp, đái tháo đường và cholesterol cao cũng có thể giúp giảm nguy cơ sa sút trí tuệ. Hơn nữa, máy trợ thính cũng có thể được cung cấp như một phần của các chiến lược giảm thiểu rủi ro.

Như một can thiệp nhằm giảm nguy cơ suy giảm nhận thức và/hoặc sa sút trí tuệ, các hướng dẫn không khuyến nghị bổ sung vitamin B và E, axit béo không bão hòa đa omega-3 (PUFA) và các viên đa vitamin/khoáng chất trong trường hợp không có thiếu hụt được chẩn đoán, do thiếu bằng chứng về lợi ích tiềm năng nhiều hơn các tác hại không biết trước được.

Sa sút trí tuệ ảnh hưởng đến khả năng sống độc lập, làm việc và hoạt động của một cá nhân, đồng thời đặt gánh nặng lớn lên gia đình và người chăm sóc. Hiểu rõ các yếu tố nguy cơ và hành động phòng ngừa sa sút trí tuệ có thể cải thiện sức khỏe và chất lượng cuộc sống, giúp mọi người sống lâu hơn, khỏe mạnh hơn và độc lập hơn

TLTK: WHO (2026). New WHO guidelines: up to 45% of dementia risk could be prevented or delayed

Người viết: Nguyễn Thị Hồng Hạnh