Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thừa cân và béo phì đang trở thành một trong những thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Năm 2024, khoảng 2,6 tỷ người trưởng thành từ 18 tuổi trở lên bị thừa cân, chiếm 45% dân số trưởng thành toàn cầu. Trong số này, khoảng 940 triệu người sống chung với béo phì. 

Tình trạng này cũng đáng lo ngại ở trẻ em và thanh thiếu niên. Năm 2024, khoảng 35 triệu trẻ em dưới 5 tuổi bị thừa cân. Ở nhóm từ 5–19 tuổi, con số này lên đến 400 triệu người, trong đó khoảng 170 triệu trẻ em và thanh thiếu niên sống chung với béo phì. Tỷ lệ thừa cân ở nhóm tuổi này tăng từ 8% năm 1990 lên 20% năm 2024; riêng tỷ lệ béo phì tăng từ 2% lên 8% trong cùng giai đoạn. Những con số này cho thấy tình trạng thừa cân và béo phì đang gia tăng đáng kể ở nhiều nhóm tuổi.

Béo phì là bệnh mạn tính, hình thành do sự tương tác phức tạp giữa các yếu tố sinh học, di truyền, chế độ ăn uống, hoạt động thể lực và môi trường sống. Ở người trưởng thành, chỉ số khối cơ thể (BMI) từ 25 kg/m² trở lên được phân loại là thừa cân, trong khi BMI từ 30 kg/m² trở lên được phân loại là béo phì. Tuy nhiên, BMI chỉ là công cụ sàng lọc và cần được kết hợp với các đánh giá sức khỏe khác để xác định nguy cơ ở từng cá nhân.

Thừa cân và béo phì làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường típ 2, bệnh tim mạch, bệnh gan, bệnh thận và một số loại ung thư. Theo WHO, BMI cao hơn mức tối ưu được ước tính góp phần gây ra 3,7 triệu ca tử vong trong năm 2023, thông qua việc làm gia tăng tử vong do các bệnh như bệnh tim mạch, đái tháo đường và ung thư. Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, béo phì còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần, chất lượng cuộc sống và khả năng hòa nhập xã hội.

WHO nhấn mạnh rằng thừa cân và béo phì phần lớn có thể được phòng ngừa và kiểm soát. Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, tăng cường rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế thực phẩm chứa nhiều đường, muối và chất béo không lành mạnh, đồng thời vận động thể lực thường xuyên là những biện pháp quan trọng. Việc hình thành thói quen sống lành mạnh từ nhỏ cũng góp phần giảm nguy cơ béo phì và các bệnh liên quan trong tương lai.

Bên cạnh nỗ lực của mỗi cá nhân, nhân viên y tế, đặc biệt là điều dưỡng, có vai trò thiết thực trong đánh giá tình trạng dinh dưỡng, phát hiện sớm nguy cơ, tư vấn sức khỏe và hỗ trợ người bệnh quản lý cân nặng lâu dài. Quá trình chăm sóc cần dựa trên bằng chứng, phù hợp với từng cá nhân và tránh kỳ thị người sống chung với béo phì.

Trước xu hướng gia tăng đáng lo ngại trên toàn cầu, phòng ngừa và kiểm soát béo phì cần sự phối hợp giữa cá nhân, gia đình, nhà trường, cơ sở y tế và toàn xã hội. Xây dựng môi trường sống lành mạnh, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sẽ góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống.

TLTK: World Health Organization (WHO).2026. Obesity and overweight

Người viết: Nguyễn Thị Hồng Hạnh