PHÒNG NGỪA VÀ PHỤC HỒI CHỨC NĂNG Ở NGƯỜI BỆNH ĐỘT QUỴ

            Đột quỵ là một cấp cứu y tế xảy ra khi lưu lượng máu đến não bị gián đoạn, do tắc nghẽn mạch máu (đột quỵ thiếu máu cục bộ) hoặc vỡ mạch máu gây xuất huyết não (đột quỵ xuất huyết). Khi não không được cung cấp đủ máu và oxy, các tế bào não có thể bị tổn thương hoặc chết, dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Đột quỵ có thể đe dọa tính mạng và cần được phát hiện, xử trí và điều trị càng sớm càng tốt.

            Các yếu tố nguy cơ của đột quỵ được chia thành yếu tố có thể thay đổi và yếu tố không thể thay đổi.

1. Yếu tố nguy cơ có thể thay đổi, bao gồm: Tăng huyết áp: là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của đột quỵ. Sử dụng thuốc lá: làm tăng đáng kể nguy cơ đột quỵ và tử vong do đột quỵ. Cholesterol máu cao. Đái tháo đường. LDL-cholesterol tăng (lipoprotein tỷ trọng thấp). Thừa cân và béo phì. Ít hoạt động thể lực. Chế độ ăn uống không lành mạnh, đặc biệt là ăn nhiều muối và ít rau, quả. Sử dụng rượu bia quá mức. Sử dụng ma túy, chẳng hạn cocaine. Ô nhiễm không khí. Đường huyết lúc đói tăng. Suy giảm chức năng thận.

2. Yếu tố nguy cơ không thể thay đổi, bao gồm: tuổi cao, tiền sử đột quỵ, một số bệnh lý tim mạch, chẳng hạn rung nhĩ và suy tim. Bệnh thận mạn tính.

            Đột quỵ thường xuất hiện đột ngột. Các dấu hiệu cảnh báo có thể bao gồm:

·      Thăng bằng: đột ngột chóng mặt, mất thăng bằng hoặc mất khả năng phối hợp vận động.

·      Mắt: đột ngột mất thị lực hoặc rối loạn thị lực.

·      Mặt : một bên mặt bị méo hoặc xệ xuống.

·      Tay: yếu hoặc tê một hoặc cả hai tay.

·      Lời nói: nói khó, nói ngọng, nói không rõ hoặc lời nói bất thường. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, cần gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức.

            Đột quỵ có thể gây nhiều biến chứng ảnh hưởng đến não, tim và các cơ quan khác.

1. Biến chứng cấp tính có thể xuất hiện trong vài ngày đến vài tuần sau đột quỵ, bao gồm: Phù não. Mất ngôn ngữ hoặc các rối loạn ngôn ngữ khác. Khó nuốt Viêm phổi do hít sặc. Co giật. Trầm cảm. Loét do tì đè. Co rút chi. Co cứng cơ. Đau vai. Huyết khối tĩnh mạch sâu.

2. Biến chứng lâu dài có thể kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm, bao gồm: suy giảm vận động kéo dài và rối loạn dáng đi. Đau mạn tính và co cứng cơ. Suy giảm nhận thức và trí nhớ. Các vấn đề về cảm xúc và tâm lý như trầm cảm, lo âu. Động kinh sau đột quỵ. Tiểu không tự chủ. Mất tính độc lập và giảm khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

            Khi nghi ngờ đột quỵ, người bệnh cần được xử trí như một trường hợp cấp cứu y tế. Điều trị càng sớm thì cơ hội hạn chế tổn thương não và cải thiện kết quả càng cao. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như chụp CT hoặc MRI não cần được thực hiện càng sớm càng tốt để xác định loại đột quỵ và định hướng điều trị.

            Phòng ngừa đột quỵ: thay đổi lối sống và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm:

• Kiểm soát huyết áp thông qua lối sống lành mạnh và sử dụng thuốc hạ huyết áp khi có chỉ định.
• Không hút thuốc và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc thụ động.
• Ăn uống cân bằng, lành mạnh; tăng cường rau, quả và giảm muối, chất béo bão hòa và đường.
• Duy trì hoạt động thể lực thường xuyên, hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần.
• Kiểm soát tốt các bệnh lý đi kèm như đái tháo đường, rối loạn lipid máu và rung nhĩ.
• Hạn chế sử dụng rượu bia.
• Giảm tiếp xúc với ô nhiễm không khí trong nhà và ngoài trời.
• Ở những người có nguy cơ cao hoặc đã từng bị đột quỵ, các biện pháp phòng ngừa tái phát có thể bao gồm: sử dụng thuốc kháng tiểu cầu hoặc thuốc chống đông khi có chỉ định. Điều trị hạ lipid máu ở những người có nguy cơ tim mạch do xơ vữa động mạch. Đánh giá tình trạng hẹp động mạch cảnh và cân nhắc can thiệp tái thông mạch máu khi có chỉ định lâm sàng.

            Phục hồi chức năng là một phần thiết yếu của quá trình chăm sóc và hồi phục sau đột quỵ. Mục tiêu là giúp người bệnh: khôi phục khả năng chức năng, cải thiện chất lượng cuộc sống, tăng mức độ độc lập trong sinh hoạt hằng ngày.

Phục hồi chức năng nên được bắt đầu ngay khi tình trạng sức khỏe của người bệnh ổn định, lý tưởng là trong những ngày đầu sau đột quỵ. Quá trình phục hồi chức năng cần có sự phối hợp của nhiều chuyên ngành:

·      Vật lý trị liệu: cải thiện vận động, sức mạnh cơ, khả năng giữ thăng bằng và phối hợp động tác.

·      Hoạt động trị liệu: giúp người bệnh thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày như tắm rửa, mặc quần áo và ăn uống.

·      Trị liệu ngôn ngữ và lời nói: hỗ trợ các vấn đề về giao tiếp, ngôn ngữ, phát âm và nuốt.

·      Phục hồi chức năng nhận thức và tâm lý: hỗ trợ trí nhớ, khả năng nhận thức và sức khỏe tinh thần.

·      Tư vấn và hỗ trợ tâm lý: giúp người bệnh đối phó với trầm cảm, lo âu và những thay đổi về cảm xúc sau đột quỵ.

Nguồn:

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/stroke?utm_source

Người viết: Ngô Thị Phương Hoài