Kiểm soát nhiễm khuẩn trong thực hành điều dưỡng – nền tảng bảo đảm an toàn người bệnh
Kiểm soát nhiễm khuẩn là một trong những nhiệm vụ
quan trọng hàng đầu trong hoạt động chăm sóc sức khỏe. Đối với người điều
dưỡng, thực hiện đúng các nguyên tắc kiểm soát nhiễm khuẩn không chỉ góp phần
phòng ngừa nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc y tế mà còn thể hiện năng lực
chuyên môn, tinh thần trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp.
Kiểm soát nhiễm khuẩn – Yêu cầu thiết yếu trong thực hành
điều dưỡng
Trong
môi trường bệnh viện, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ nhiễm khuẩn từ
nhiều nguồn khác nhau như môi trường chăm sóc, dụng cụ y tế, bàn tay nhân viên
y tế và các hoạt động can thiệp trong quá trình điều trị. Nhiễm khuẩn liên quan
đến chăm sóc y tế có thể làm kéo dài thời gian nằm viện, tăng chi phí điều trị,
ảnh hưởng đến kết quả chăm sóc và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Điều
dưỡng là lực lượng trực tiếp và thường xuyên tiếp xúc với người bệnh, tham gia
nhiều hoạt động chăm sóc như vệ sinh cá nhân, thay băng, tiêm truyền, đặt và
chăm sóc catheter, hỗ trợ hô hấp, chăm sóc vết thương và xử lý chất thải y tế.
Vì vậy, kiểm soát nhiễm khuẩn cần được xem là một phần không thể tách rời của
mọi quy trình thực hành điều dưỡng.
Những nguyên tắc kiểm soát nhiễm khuẩn điều dưỡng cần thực
hiện
1.
Vệ sinh tay đúng thời điểm và đúng kỹ thuật
Vệ
sinh tay được xem là biện pháp cơ bản, hiệu quả và thiết thực trong phòng ngừa
lây truyền vi sinh vật trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Nhân viên y tế cần
tuân thủ 5 thời điểm vệ sinh tay theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới
(WHO):
- Trước khi tiếp xúc với người
bệnh.
- Trước khi thực hiện thao tác vô
khuẩn.
- Sau khi có nguy cơ tiếp xúc với
dịch cơ thể.
- Sau khi tiếp xúc với người
bệnh.
- Sau khi tiếp xúc với môi trường
xung quanh người bệnh.
Điều
dưỡng cần lựa chọn phương pháp vệ sinh tay phù hợp, sử dụng dung dịch vệ sinh
tay chứa cồn khi thích hợp hoặc rửa tay bằng xà phòng và nước khi tay nhìn thấy
bẩn.
2.
Sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân phù hợp
Găng
tay, khẩu trang, áo choàng, kính bảo hộ và tấm che mặt là những phương tiện
giúp giảm nguy cơ phơi nhiễm với máu, dịch cơ thể và các tác nhân lây nhiễm.
Việc lựa chọn phương tiện phòng hộ cần căn cứ vào nguy cơ tiếp xúc và đường lây
truyền của tác nhân gây bệnh.
Điều
dưỡng cần sử dụng đúng, tháo bỏ đúng trình tự, vệ sinh tay sau khi tháo phương
tiện phòng hộ và không sử dụng găng tay thay thế cho vệ sinh tay.
3.
Tuân thủ kỹ thuật vô khuẩn trong các thủ thuật chăm sóc
Các
thủ thuật như thay băng vết thương, chăm sóc catheter, tiêm truyền và thực hiện
các can thiệp xâm lấn cần được tiến hành theo quy trình chuyên môn, bảo đảm
nguyên tắc vô khuẩn.
Điều
dưỡng cần chuẩn bị đầy đủ dụng cụ, kiểm tra tình trạng vô khuẩn của vật tư,
không chạm vào các vùng vô khuẩn và duy trì môi trường thực hiện thủ thuật phù
hợp. Đây là yếu tố quan trọng giúp hạn chế đưa vi sinh vật vào cơ thể người
bệnh.
4.
Phòng ngừa tổn thương do vật sắc nhọn
Kim
tiêm, lưỡi dao phẫu thuật và các vật sắc nhọn có nguy cơ gây phơi nhiễm với máu
và dịch cơ thể. Điều dưỡng cần thực hiện các biện pháp an toàn trong quá trình
sử dụng và thu gom vật sắc nhọn.
Không
đậy lại nắp kim bằng hai tay, không bẻ cong hoặc tháo rời kim bằng tay và phải
bỏ vật sắc nhọn vào hộp chuyên dụng ngay sau sử dụng theo quy định. Khi xảy ra
phơi nhiễm nghề nghiệp, cần báo cáo và xử trí kịp thời theo quy trình của cơ sở
y tế.
5.
Thực hiện vệ sinh môi trường và quản lý chất thải y tế
Bề
mặt môi trường, dụng cụ chăm sóc và các vật dụng tiếp xúc thường xuyên với
người bệnh có thể trở thành nguồn lây truyền vi sinh vật nếu không được làm
sạch và khử khuẩn phù hợp.
Điều
dưỡng cần phối hợp thực hiện vệ sinh môi trường, phân loại chất thải y tế tại
nơi phát sinh, thu gom đúng quy định và bảo đảm an toàn trong quá trình vận
chuyển, xử lý chất thải.
6.
Áp dụng các biện pháp phòng ngừa theo đường lây truyền
Bên
cạnh phòng ngừa chuẩn được áp dụng đối với tất cả người bệnh, nhân viên y tế
cần bổ sung các biện pháp phòng ngừa theo đường lây truyền khi có chỉ định, bao
gồm:
- Phòng ngừa lây truyền qua tiếp
xúc.
- Phòng ngừa lây truyền qua giọt
bắn.
- Phòng ngừa lây truyền qua không
khí.
Việc
nhận diện nguy cơ và áp dụng đúng biện pháp phòng ngừa giúp hạn chế lây nhiễm
chéo giữa người bệnh, nhân viên y tế và cộng đồng.
Sinh viên Điều dưỡng – Chủ động hình thành văn hóa an toàn
ngay từ giảng đường
Đối
với sinh viên Điều dưỡng, kiểm soát nhiễm khuẩn không chỉ là nội dung lý thuyết
trong chương trình đào tạo mà còn là năng lực cần được hình thành và duy trì
trong suốt quá trình học tập, thực hành lâm sàng và hành nghề.
Thông
qua các giờ học lý thuyết, thực hành tiền lâm sàng tại phòng kỹ năng và các đợt
thực tập tại bệnh viện, sinh viên được trang bị kiến thức và rèn luyện kỹ năng
về vệ sinh tay, sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân, thực hành vô khuẩn, phòng
ngừa phơi nhiễm nghề nghiệp và xử lý chất thải y tế.
Đặc
biệt, trong môi trường thực hành lâm sàng, sinh viên cần chủ động quan sát, học
hỏi từ giảng viên và điều dưỡng hướng dẫn; nghiêm túc tuân thủ quy định kiểm
soát nhiễm khuẩn của bệnh viện; không tự ý thực hiện các kỹ thuật vượt quá phạm
vi được hướng dẫn và phải báo cáo ngay khi phát hiện nguy cơ mất an toàn.
Việc
hình thành thói quen kiểm soát nhiễm khuẩn ngay từ khi còn là sinh viên sẽ tạo
nền tảng quan trọng để phát triển phong cách làm việc chuyên nghiệp, có trách
nhiệm và lấy người bệnh làm trung tâm.
Trách nhiệm của mỗi điều dưỡng – Góp phần xây dựng môi
trường chăm sóc an toàn
Kiểm
soát nhiễm khuẩn không phải là nhiệm vụ riêng của bộ phận kiểm soát nhiễm khuẩn
mà là trách nhiệm của tất cả nhân viên y tế. Mỗi hành động nhỏ như vệ sinh tay
đúng thời điểm, sử dụng phương tiện phòng hộ phù hợp, tuân thủ kỹ thuật vô
khuẩn và phân loại chất thải đúng quy định đều góp phần bảo vệ người bệnh, nhân
viên y tế và cộng đồng.
Trong
bối cảnh chất lượng chăm sóc và an toàn người bệnh ngày càng được quan tâm, việc
tăng cường giáo dục, đào tạo và thực hành kiểm soát nhiễm khuẩn có ý nghĩa đặc
biệt quan trọng đối với công tác đào tạo nguồn nhân lực điều dưỡng.
Thông
điệp dành cho mỗi sinh viên và người điều dưỡng: “Kiểm soát nhiễm khuẩn bắt đầu
từ chính mỗi chúng ta – Một hành động đúng, một môi trường chăm sóc an toàn,
một người bệnh được bảo vệ.”
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. World Health Organization (2009). WHO
Guidelines on Hand Hygiene in Health Care.
2. World Health Organization (2016). Guidelines
on Core Components of Infection Prevention and Control Programmes at the
National and Acute Health Care Facility Level.
3. World Health Organization (2022). Global
Report on Infection Prevention and Control.
4. Bộ Y tế. (2017). Thông tư 16/2018/TT-BYT ngày 20/7/2018 về kiểm soát nhiễm khuẩn trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
5. Bộ Y tế. (2020). Quyết định số 3916/QĐ-BYT ngày 28/8/2017 về việc phê duyệt các hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
Giảng viên: Nguyễn Thị Lê
- WHO ban hành hướng dẫn đầu tiên về chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 1 ở người trưởng thành
- Chủ động phòng ngừa và kiểm soát tăng huyết áp
- Phát huy vai trò của điều dưỡng, hướng tới chất lượng chăm sóc hiện đại và hội nhập quốc tế
- Các chuyên gia cảnh báo về những tác động nghiêm trọng đến sức khỏe do biến đổi khí hậu đối với phụ nữ mang thai, trẻ em và người cao tuổi
- Quyết định 1976/QĐ-BYT Ban hành hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc người cao tuổi tại nhà, tại cộng đồng