1. Tổng quan về tổn thương tủy sống (TTTS)

·        TTTS là tình trạng mất chức năng vận động, cảm giác và/hoặc chức năng tự chủ do tổn thương tủy sống.

·        Có thể do chấn thương (tai nạn giao thông, ngã…) hoặc không chấn thương (u tủy, viêm tủy…).

·        Mức độ tổn thương: hoàn toàn (không còn chức năng dưới tổn thương) hoặc không hoàn toàn (vẫn còn cảm giác, vận động một phần).

2. Mục tiêu của phục hồi chức năng

·        Phòng ngừa biến chứng do bất động kéo dài.

·        Duy trì và cải thiện chức năng còn lại.

·        Tối ưu hóa khả năng độc lập trong sinh hoạt hàng ngày.

·        Cải thiện chất lượng cuộc sống.

·        Hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng.

3. Các giai đoạn phục hồi chức năng

a. Giai đoạn cấp (trong 2 tuần đầu)

·        Mục tiêu: phòng ngừa biến chứng.

·        Can thiệp:

o   Chăm sóc tư thế: xoay trở mỗi 2 giờ để phòng loét.

o   Tập thở, ho có hỗ trợ.

o   Dự phòng huyết khối (tập vận động thụ động chi dưới, vớ y khoa, thuốc nếu cần).

o   Tập vận động các khớp không bị liệt.

o   Tâm lý hỗ trợ.

b. Giai đoạn bán cấp (tuần thứ 2 đến 6 tháng)

·        Mục tiêu: tăng cường khả năng độc lập.

·        Can thiệp:

o   Vận động trị liệu: tập mạnh cơ còn lại, phòng co rút khớp.

o   Tập ngồi, lăn, chuyển tư thế.

o   Dụng cụ hỗ trợ: nẹp, xe lăn, khung tập đi.

o   Tập thực hiện các hoạt động hằng ngày (ADL).

o   Hướng dẫn tự chăm sóc bàng quang và ruột (đặt thông tiểu gián đoạn, tập đại tiện theo giờ).

o   Phục hồi cảm giác (nếu còn).

o   Trị liệu tâm lý.

c. Giai đoạn mãn tính (sau 6 tháng)

·        Mục tiêu: tái hòa nhập xã hội.

·        Can thiệp:

o   Hướng dẫn nghề nghiệp, tạo việc làm.

o   Cải thiện môi trường sống, tiếp cận phương tiện giao thông, công trình công cộng.

o   Duy trì chương trình luyện tập lâu dài.

o   Hỗ trợ gia đình và xã hội.

4. Can thiệp chuyên biệt

Vấn đề	Phương pháp phục hồi chức năng
Liệt chi	Tập vận động chủ động, bị động, dụng cụ hỗ trợ
Loét ép	Chăm sóc da, đệm chống loét, xoay trở thường xuyên
Bàng quang thần kinh	Tập đi tiểu theo giờ, thông tiểu sạch gián đoạn
Ruột thần kinh	Điều chỉnh chế độ ăn, tập đại tiện đúng giờ
Rối loạn hô hấp	Tập thở, kỹ thuật ho hiệu quả
Co cứng cơ	Vật lý trị liệu, thuốc giãn cơ nếu cần
Trầm cảm, lo âu	Tư vấn tâm lý, trị liệu nhóm

5. Vai trò của điều dưỡng trong phục hồi chức năng

·        Giám sát tình trạng hô hấp, tuần hoàn, loét ép.

·        Thực hiện và hỗ trợ tập luyện vận động.

·        Hướng dẫn người bệnh và người nhà về cách chăm sóc lâu dài.

·        Hỗ trợ tâm lý, khuyến khích người bệnh tham gia hoạt động.

·        Phối hợp với bác sĩ phục hồi chức năng, vật lý trị liệu, công tác xã hội.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế (2016). Hướng dẫn quy trình kỹ thuật phục hồi chức năng. Nhà xuất bản Y học. 

2. Consortium for Spinal Cord Medicine. Early Acute Management in Adults with Spinal Cord Injury: A Clinical Practice Guideline for Health-Care Professionals. 2018.

Giảng viên: Nguyễn Thị Lê