SỰ KIỆN AN TOÀN THỰC PHẨM QUỐC TẾ: SỮA CÔNG THỨC CHO TRẺ SƠ SINH VÀ CÁC SẢN PHẨM CHỨA DẦU AXIT ARACHIDONIC BỊ NHIỄM ĐỘC TỐ CEREULIDE - NHIỀU QUỐC GIA

Tóm tắt tình hình

Các đợt thu hồi sản phẩm sữa công thức và các sản phẩm khác trên nhiều quốc gia đã được tiến hành sau khi phát hiện độc tố cereulide trong các lô hàng của nhiều nhãn hiệu được phân phối quốc tế. Các cuộc điều tra đã xác định dầu axit arachidonic (ARA), được sử dụng làm thành phần trong các sản phẩm bị ảnh hưởng, là nguồn gây ô nhiễm. Tuy nhiên, việc phân tích nguyên nhân gốc rễ đầy đủ và truy xuất nguồn gốc hoàn chỉnh của tất cả các lô hàng bị ảnh hưởng vẫn đang được điều tra. Sữa công thức, sản phẩm dinh dưỡng và hỗn hợp dầu bị nhiễm bẩn đã được phân phối đến 99 quốc gia và vùng lãnh thổ thuộc sáu khu vực của WHO, với các đợt thu hồi sản phẩm đầu tiên được bắt đầu vào ngày 10 tháng 12 năm 2025. Từ ngày 1 tháng 1 đến ngày 25 tháng 2 năm 2026, 144 trường hợp nghi ngờ và được xác nhận đã được báo cáo trên mười quốc gia thuộc ba khu vực của WHO, và các cuộc điều tra vẫn đang tiếp diễn. Dựa trên thông tin hiện có, WHO đánh giá rủi ro sức khỏe cộng đồng tổng thể ở mức trung bình do tính dễ bị tổn thương của nhóm dân số bị ảnh hưởng (trẻ sơ sinh), sự không chắc chắn hiện tại về phạm vi phân phối và phơi nhiễm đầy đủ, và những khoảng trống còn lại trong việc phát hiện trường hợp và thông tin về nguyên nhân gốc rễ.

Kể từ ngày 10 tháng 12 năm 2025 đến ngày 25 tháng 2 năm 2026, đã có 99 quốc gia và vùng lãnh thổ được xác định là đã nhận các lô sản phẩm sữa công thức dành cho trẻ sơ sinh bị thu hồi do nhiễm độc tố cereulide. Trong giai đoạn này, đã có 144 trường hợp nghi ngờ và được xác nhận mắc bệnh được báo cáo tại 10 quốc gia. Các cuộc điều tra dịch tễ học và hoạt động truy tìm nguồn gốc sản phẩm vẫn đang tiếp diễn ở nhiều quốc gia.

Tính đến ngày 25 tháng 2 năm 2026, các quốc gia sau đây đã thông báo các trường hợp nghi ngờ: Áo (9), Brazil (5), Trung Quốc, Đặc khu hành chính Hồng Kông (1), Cộng hòa Séc (4), Pháp (11), Ý (1), Singapore (3), Tây Ban Nha (41) và Vương quốc Anh (61). Ở các quốc gia khác, bao gồm Đan Mạch (32) và Hà Lan (221), số trường hợp nghi ngờ dựa trên báo cáo tự nguyện và do đó không thể so sánh với định nghĩa trường hợp của INFOSAN. Cho đến nay, Bỉ là quốc gia duy nhất có các trường hợp được xác nhận trong phòng thí nghiệm, báo cáo tám trường hợp ngộ độc được xác nhận có liên quan đến các sản phẩm bị nghi ngờ.

Đánh giá nguy cơ của WHO

Cereulide là một loại độc tố gây nôn chịu nhiệt có thể gây nôn mửa cấp tính và mất nước nhanh chóng, đặc biệt là ở trẻ sơ sinh rất nhỏ, có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng nếu không được điều trị; các trường hợp nhẹ hoặc tự khỏi có thể không được báo cáo, đặc biệt là ở những nơi có khả năng tiếp cận chăm sóc sức khỏe hoặc năng lực chẩn đoán hạn chế.

Phạm vi phân phối dầu ARA bị nhiễm bẩn vẫn chưa chắc chắn, vì WHO chưa được cung cấp đầy đủ thông tin truy xuất nguồn gốc từ nhà sản xuất ban đầu bị nghi ngờ.

Việc phân phối thứ cấp thông qua các chuỗi cung ứng thương mại đã làm phức tạp thêm nỗ lực xác định tất cả các sản phẩm bị ảnh hưởng. Cần điều tra thêm để xác định nguồn gốc và phạm vi nhiễm bẩn cereulide. Sự lan rộng quốc tế của các sản phẩm bị nhiễm độc đã làm gián đoạn thương mại và chuỗi cung ứng trên ít nhất 99 quốc gia và vùng lãnh thổ, với khả năng thu hồi thêm sản phẩm nếu phát hiện thêm các lô hàng hoặc loại sản phẩm bị ảnh hưởng. Những đợt thu hồi này, dù cần thiết cho việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đã tạo ra nguy cơ thiếu hụt sữa công thức cho trẻ sơ sinh cục bộ, đặc biệt là ở những nơi phụ thuộc nhiều vào các sản phẩm cụ thể, bất chấp nỗ lực của các nhà sản xuất trong việc tăng cường sản xuất các sản phẩm không bị ảnh hưởng. Nguy cơ phơi nhiễm vẫn tồn tại trong khi các cuộc điều tra và nỗ lực truy vết tiếp tục được tiến hành, khi các cơ quan có thẩm quyền quản lý thông tin phân phối đang thay đổi và cập nhật các biện pháp truyền thông rủi ro.

Các biểu hiện lâm sàng nhẹ có thể giống với các bệnh thông thường ở trẻ em, năng lực xét nghiệm cereulide trong các sản phẩm bị nhiễm độc hoặc mẫu người rất khác nhau giữa các phòng thí nghiệm, và sự khác biệt trong định nghĩa ca bệnh giữa các quốc gia làm phức tạp việc báo cáo nhất quán và có thể làm chậm quá trình phát hiện.

Lời khuyên của WHO

Dựa trên thông tin hiện có, WHO khuyến nghị các quốc gia thành viên duy trì giám sát dịch tễ học, tăng cường năng lực xét nghiệm cereulide đối với các sản phẩm nghi ngờ bị nhiễm bẩn và các mẫu lâm sàng của các trường hợp nghi ngờ, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện hiệu quả các đợt thu hồi và loại bỏ sản phẩm khi cần thiết.

WHO khuyến nghị các quốc gia thành viên:

Xác định, truy vết và thu hồi tất cả các sản phẩm bị ảnh hưởng khỏi thị trường.

Kiểm tra hiệu quả của việc thu hồi ở cấp độ bán lẻ và phân phối và đảm bảo rằng các sản phẩm bị ảnh hưởng không được bày bán, bao gồm cả bán hàng trực tuyến.

Tiến hành lấy mẫu và xét nghiệm trong phòng thí nghiệm đối với các sản phẩm nghi ngờ và mẫu bệnh phẩm của người.

Tăng cường các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ chuỗi cung ứng và thu hồi thực phẩm.

Tăng cường kiểm tra và giám sát các cơ sở sản xuất hoặc xử lý các thành phần được sử dụng trong dinh dưỡng trẻ sơ sinh.

Chia sẻ thông tin liên quan thông qua các cơ chế chia sẻ thông tin quốc tế đã được thiết lập, bao gồm INFOSAN.

Đưa ra cảnh báo mục tiêu cho người tiêu dùng, người chăm sóc, nhân viên y tế và nhà bán lẻ, đồng thời cung cấp hướng dẫn rõ ràng về việc xác định và xử lý các sản phẩm bị ảnh hưởng.

Thúc đẩy việc nuôi con bằng sữa mẹ và giải quyết các rào cản trong việc tiếp cận dinh dưỡng thay thế an toàn.

Khuyến khích đưa trẻ sơ sinh bị nôn đột ngột đến các cơ sở y tế sớm.

Tăng cường hướng dẫn về quản lý tình trạng mất nước và các triệu chứng cảnh báo, đồng thời hỗ trợ việc cung cấp các công cụ để quản lý lâm sàng an toàn cho trẻ sơ sinh bị ảnh hưởng.

WHO khuyến nghị không nên áp đặt bất kỳ hạn chế nào đối với việc đi lại hoặc giao thương với các quốc gia được nêu tên trong báo cáo này, dựa trên thông tin hiện có về sự kiện được báo cáo ở đây.

Nguồn: WHO. (2026). International food safety event: Infant formula and products containing arachidonic acid oil contaminated with cereulide toxin - Multi-country. https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON596

Sưu tầm: Phạm Thị Thảo