Mô hình sử dụng máu trong lâm sàng có sự khác biệt đáng kể giữa các quốc gia. Tại các quốc gia có thu nhập thấp, phần lớn hoạt động truyền máu tập trung vào xử trí các biến chứng liên quan đến sinh đẻ đe dọa tính mạng và tình trạng thiếu máu nặng ở trẻ em. Trong khi đó, tại các quốc gia có thu nhập cao, truyền máu chủ yếu được sử dụng để hỗ trợ người bệnh trong phẫu thuật, điều trị bệnh lý nguy kịch và ung thư.

      Việc sử dụng huyết tương tươi đông lạnh (FFP) và tiểu cầu tại các quốc gia có thu nhập thấp cũng ít phổ biến hơn so với các quốc gia có thu nhập cao. Bên cạnh đó, tình trạng truyền máu không cần thiết, không phù hợp với các chỉ định dựa trên bằng chứng khoa học vẫn được ghi nhận tại nhiều nơi. Đặc biệt, tình hình sử dụng máu trong các trường hợp chấn thương cấp tính tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình vẫn còn nhiều điểm chưa rõ, cần được nghiên cứu thêm. Những thực tế này cho thấy cần có dữ liệu toàn diện và chi tiết hơn về nhu cầu cũng như tình hình sử dụng máu tại các quốc gia, đặc biệt là những quốc gia có thu nhập thấp, nhằm xác định các vấn đề liên quan đến nhu cầu và khả năng cung ứng máu.

     Hội đồng truyền máu bệnh viện đóng vai trò quan trọng trong giám sát hoạt động truyền máu tại cơ sở và thúc đẩy công tác đào tạo, nâng cao kiến thức cho nhân viên y tế. Tuy nhiên, dữ liệu từ 93 quốc gia cho thấy chỉ có 30% bệnh viện thực hiện truyền máu báo cáo có thành lập hội đồng truyền máu. Tỷ lệ này có sự chênh lệch đáng kể giữa các nhóm quốc gia: 85% tại các quốc gia có thu nhập cao, 28% tại các quốc gia có thu nhập trung bình cao, 25% tại các quốc gia có thu nhập trung bình thấp và chỉ 9% tại các quốc gia có thu nhập thấp.

     Bên cạnh đó, tỷ lệ bệnh viện có hệ thống báo cáo các phản ứng bất lợi liên quan đến truyền máu cũng cao hơn tại những quốc gia có nguồn lực dồi dào so với các quốc gia có nguồn lực hạn chế. Hoạt động cảnh giác truyền máu (Haemovigilance) ngày càng được triển khai tại nhiều quốc gia nhằm giám sát có hệ thống tính an toàn của toàn bộ quy trình truyền máu và đánh giá kết quả truyền máu. Theo số liệu năm 2023, trong 168 quốc gia báo cáo, có 88 quốc gia (52%) đã thiết lập hệ thống cảnh giác truyền máu, nhưng chỉ có 60 quốc gia (36%) báo cáo dữ liệu liên quan. Tại châu Âu, 27/42 quốc gia (69%) báo cáo có cả hệ thống cảnh giác truyền máu và dữ liệu liên quan; tỷ lệ này thấp hơn tại các khu vực khác.

     Một nội dung cần được quan tâm là mở rộng hệ thống cảnh giác truyền máu để ghi nhận cả những trường hợp người bệnh không thể được cung cấp máu do thiếu nguồn cung hoặc hạn chế khả năng tiếp cận.Tăng cường quản lý (Patient Blood Management – PBM), giảm truyền máu không cần thiết và cải thiện quản trị lâm sàng là những ưu tiên quan trọng trên toàn cầu. Việc thúc đẩy sử dụng máu hợp lý dựa trên bằng chứng khoa học và sử dụng các biện pháp thay thế truyền máu khi phù hợp sẽ góp phần giảm nguy cơ liên quan đến truyền máu, đồng thời cải thiện chất lượng chăm sóc và kết quả điều trị.

      Tuy nhiên, các chiến lược nâng cao an toàn truyền máu cũng cần giải quyết vấn đề thiếu hụt nguồn cung và hạn chế khả năng tiếp cận máu, đặc biệt trong điều trị thiếu máu nặng, đe dọa tính mạng ở trẻ em mắc sốt rét, mất máu nghiêm trọng do chấn thương và băng huyết sau sinh.

      Như vậy, bảo đảm an toàn truyền máu cần được tiếp cận một cách toàn diện, từ xây dựng nguồn người hiến máu an toàn, sàng lọc và bảo đảm chất lượng xét nghiệm đến giám sát hoạt động truyền máu và sử dụng máu hợp lý trong lâm sàng. Đầu tư xây dựng hệ thống chất lượng hiệu quả, bền vững trong toàn bộ lĩnh vực cung ứng máu và truyền máu là yếu tố quan trọng để nâng cao an toàn truyền máu trên phạm vi toàn cầu.

TLTK: WHO. Global status report on blood safety and availability 2025.

 Người viết: Nguyễn Thị Hồng Hạnh