Bệnh dại là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus dại gây ra, lây từ động vật sang người chủ yếu qua vết cắn, vết cào hoặc tiếp xúc với nước bọt của động vật nhiễm bệnh. Virus sau khi xâm nhập sẽ di chuyển theo hệ thần kinh và gây viêm não – tủy tiến triển, dẫn đến tử vong. Thời gian ủ bệnh thường từ 2–3 tháng nhưng có thể dao động từ 1 tuần đến 1 năm tùy vị trí và mức độ phơi nhiễm . Giai đoạn đầu, người bệnh có triệu chứng không đặc hiệu như sốt, đau, hoặc cảm giác tê rát tại vết cắn; sau đó xuất hiện các biểu hiện thần kinh điển hình như kích động, sợ nước, hoặc liệt . Khi đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng, bệnh gần như luôn gây tử vong, tuy nhiên có thể phòng ngừa hiệu quả bằng điều trị dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) kịp thời.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tặng 9.000 liều vắc-xin dại cho người để giúp cứu sống những người bị chó dại cắn tại hai tỉnh có nguy cơ cao ở Việt Nam là Phú Thọ và Tuyên Quang. Dự phòng sau phơi nhiễm (PEP), trị giá 100.000 đô la Mỹ (khoảng 2,6 tỷ đồng), nhằm bảo vệ các nhóm dân tộc dễ bị tổn thương, đặc biệt là các nhóm dân tộc thiểu số và trẻ em, những người bị ảnh hưởng nặng nề bởi bệnh dại.

Gần đây, WHO đã chuyển vắc-xin cho Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tại Tuyên Quang và Phú Thọ, sau khi phối hợp chặt chẽ với Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương (NIHE), Ủy ban nhân dân các tỉnh và Bộ Y tế. Khoản quyên góp được thực hiện thông qua hỗ trợ tài chính từ Gavi, Liên minh Vắc-xin.

Khoản quyên góp này là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm giảm tử vong do bệnh dại, vốn đã tăng trong bốn năm liên tiếp. Chỉ riêng trong năm 2024, 89 người chết vì bệnh dại ở Việt Nam - gần một nửa trong số đó là trẻ em.

Vắc-xin phòng bệnh dại ở người không được bảo hiểm y tế chi trả và có giá khoảng 1,5 triệu đồng cho một đợt tiêm đủ 5 liều.

WHO tiếp tục cam kết hỗ trợ Chương trình Quốc gia về Phòng chống bệnh dại của Việt Nam (2022-2030) và kêu gọi tất cả các bên liên quan đẩy nhanh nỗ lực hướng tới mục tiêu toàn cầu về 0 bệnh dại vào năm 2030 - chấm dứt tử vong ở người do bệnh dại do chó xâm phạm.

      Để chấm dứt tử vong do bệnh dại, tiêm phòng cho chó là chiến lược hiệu quả nhất về chi phí để ngăn chặn sự lây truyền tại nguồn - phải dễ tiếp cận, giá cả phải chăng và được thực thi trên toàn quốc. Nếu bị động vật cắn hoặc cào, đặc biệt là chó thì cần:

Rửa vết thương ngay lập tức bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa.

Rửa kỹ vết thương thật kỹ trong khoảng 15 phút với nhiều nước.

Sau khi đã rửa và xả sạch thì bôi thuốc có chứa iốt hoặc thuốc chống vi-rút lên vết thương khoảng 15 phút.

Tránh bôi các chất kích ứng lên vết thương như ớt bột, nhựa cây, axit và kiềm.

Không băng kín hoặc che phủ vết thương bằng băng gạc.

Nhanh chóng đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị bởi nhân viên y tế.

Nếu có thể, hãy nhốt động vật bị cắn một cách an toàn và thu thập thông tin về nó cũng như tình huống bị cắn để cung cấp cho chuyên gia chăm sóc sức khỏe và nhân viên y tế công cộng. Giữ động vật cắn và theo dõi trong 10 ngày.

WHO (2025). World Health Organization donates life-saving rabies vaccines to high-risk provinces in Viet Nam

WHO. Rabies

Người viết: Nguyễn Thị Hồng Hạnh